Quy định về đối tượng áp dụng phương pháp kê khai thuế giá trị gia tăng trực tiếp mới nhất năm 2026

Phương pháp tính thuế giá trị gia tăng (GTGT) trực tiếp được chia làm hai hình thức: trực tiếp trên giá trị gia tăng và trực tiếp trên doanh thu. Trong năm 2026, các chính sách này được áp dụng đồng bộ theo Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15, Luật sửa đổi số 149/2025/QH15, Nghị định số 181/2025/NĐ-CP và Thông tư số 69/2025/TT-BTC.

Dưới đây là cẩm nang tổng hợp chi tiết đối tượng, điều kiện và cách xác định thuế phải nộp qua các thời kỳ giúp kế toán dễ dàng hạch toán và lưu trữ.

1. Quy định mới nhất áp dụng từ năm 2026

1.1. Phương pháp tính trực tiếp trên giá trị gia tăng

Phương pháp này là hình thức quản lý bắt buộc đối với một nhóm ngành nghề đặc thù, không phụ thuộc vào ngưỡng doanh thu của doanh nghiệp.

Đối tượng áp dụng: Các cơ sở kinh doanh có phát sinh hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý. Doanh nghiệp bắt buộc phải mở sổ hạch toán riêng biệt cho hoạt động này.

Công thức tính thuế: Số thuế GTGT phải nộp = Giá trị gia tăng x Thuế suất thuế GTGT

Cách xác định giá trị gia tăng: Giá trị gia tăng = Giá thanh toán bán ra - Giá thanh toán mua vào tương ứng

Giá thanh toán bán ra: Là giá thực tế ghi trên hóa đơn, bao gồm cả tiền công chế tác (nếu có), thuế GTGT và các khoản phụ thu, phí thu thêm được hưởng.

Giá thanh toán mua vào: Là giá trị vàng, bạc, đá quý mua vào hoặc nhập khẩu đã có thuế GTGT, dùng tương ứng cho số lượng bán ra hoặc chế tác bán ra.

Nguyên tắc xử lý giá trị gia tăng âm (-): Nếu trong kỳ phát sinh giá trị gia tăng bị âm, doanh nghiệp được bù trừ vào giá trị gia tăng dương của kỳ đó. Nếu không đủ bù trừ, số âm được kết chuyển trừ tiếp vào các kỳ sau nhưng chỉ gói gọn trong cùng một năm dương lịch. Kết thúc năm tài chính, số dư âm không được phép kết chuyển sang năm sau.

1.2. Phương pháp tính trực tiếp trên doanh thu

Đối tượng áp dụng:

Doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đang hoạt động có tổng doanh thu hằng năm dưới ngưỡng 01 tỷ đồng (ngoại trừ các đơn vị tự nguyện đăng ký áp dụng phương pháp khấu trừ).

Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.

Tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam và cá nhân nước ngoài không cư trú có phát sinh doanh thu tại Việt Nam nhưng chưa thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ (ngoại trừ các nhà cung cấp nước ngoài nộp thuế qua cổng thương mại điện tử).

Các tổ chức kinh tế khác không thuộc diện áp dụng phương pháp khấu trừ.

Lưu ý quan trọng từ năm 2026: Căn cứ theo Khoản 3 Điều 1 Luật sửa đổi số 149/2025/QH15, phương pháp khoán thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh không thực hiện đầy đủ chế độ kế toán đã chính thức bị bãi bỏ kể từ ngày 01/01/2026.

Công thức tính thuế: Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT x Tỷ lệ %

Doanh thu tính thuế: Là tổng số tiền bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hiển thị trên hóa đơn bán hàng, bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán mà cơ sở kinh doanh được hưởng.

Tỷ lệ % tính thuế trên doanh thu theo từng nhóm ngành (Thông tư 69/2025/TT-BTC):

Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%

Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 5%

Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 3%

Các hoạt động kinh doanh khác: 2%

Nguyên tắc kê khai đa ngành nghề: Doanh nghiệp hoạt động nhiều lĩnh vực có mức tỷ lệ khác nhau phải tự bóc tách doanh thu để khai thuế theo từng mức tỷ lệ tương ứng. Trường hợp hệ thống sổ sách không tự xác định hoặc phân loại được doanh thu theo từng nhóm ngành nghề, doanh nghiệp bắt buộc phải áp dụng mức tỷ lệ % cao nhất cho toàn bộ tổng doanh thu của kỳ tính thuế đó.

2. Quy định áp dụng cho thời kỳ lịch sử trước ngày 01/07/2025

Trong giai đoạn trước ngày 01/07/2025, phương pháp tính thuế trực tiếp được điều chỉnh bởi Thông tư số 219/2013/TT-BTC và Thông tư số 119/2014/TT-BTC với các quy tắc đặc thù:

2.1. Đối với phương pháp trực tiếp trên doanh thu

Đối tượng áp dụng: Tương tự như quy định mới, nhưng nêu rõ bao gồm cả doanh nghiệp, hợp tác xã mới thành lập (chưa đủ điều kiện hoặc không tự nguyện đăng ký phương pháp khấu trừ). Hộ và cá nhân kinh doanh thời kỳ này vẫn áp dụng song song phương pháp kê khai hoặc phương pháp khoán thuế dựa trên cơ sở dữ liệu và ý kiến của Hội đồng tư vấn thuế xã, phường.

Danh mục tỷ lệ %: Giữ nguyên 4 mức tỷ lệ (1%, 5%, 3%, 2%) tùy theo tính chất ngành nghề xây dựng, dịch vụ hay thương mại.

Quy định miễn tính thuế đối với doanh thu đặc thù: Điểm khác biệt lớn của giai đoạn này là nếu doanh nghiệp phát sinh doanh thu từ các mặt hàng thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT hoặc doanh thu từ hoạt động xuất khẩu ra nước ngoài thì không phải áp dụng tỷ lệ % trên doanh thu đối với phần doanh thu này.

Ví dụ thực tế trước năm 2025: Doanh nghiệp phát sinh doanh thu từ hai mảng: bán phần mềm máy tính (thuộc diện không chịu thuế GTGT) và cung cấp dịch vụ tư vấn thành lập doanh nghiệp (chịu thuế 10% nếu khấu trừ). Khi kê khai theo phương pháp trực tiếp, phần doanh thu bán phần mềm được miễn tính thuế GTGT; doanh nghiệp chỉ phải nộp thuế bằng cách lấy doanh thu dịch vụ tư vấn nhân với tỷ lệ 5%.

2.2. Đối với phương pháp trực tiếp trên giá trị gia tăng

Áp dụng độc quyền cho hoạt động kinh doanh, mua bán, chế tác vàng, bạc, đá quý.

Công thức xác định giá trị gia tăng đầu ra trừ đầu vào và nguyên tắc bù trừ số dư âm trong năm dương lịch được thực hiện tương tự, làm nền tảng kế thừa cho các văn bản luật giai đoạn sau này.