Quy trình tra cứu các mặt hàng, dịch vụ chịu thuế suất giá trị gia tăng 5% và điều kiện áp dụng mới nhất năm 2026

Thuế suất giá trị gia tăng (GTGT) 5% là mức thuế suất ưu đãi được Nhà nước áp dụng đối với các nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phục vụ đời sống an sinh xã hội và các ngành kinh tế cần khuyến khích phát triển, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp, y tế, giáo dục. Từ năm 2026, toàn bộ danh mục và điều kiện áp dụng mức thuế suất này được thực hiện đồng bộ theo Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15, được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 181/2025/NĐ-CP, Thông tư số 69/2025/TT-BTC, Thông tư số 101/2025/TT-BNNMT và văn bản bổ sung mới nhất là Nghị định số 359/2025/NĐ-CP.

Dưới đây là cẩm nang tổng hợp chi tiết toàn bộ danh mục mặt hàng, dịch vụ chịu thuế suất 5% cùng các điều kiện đi kèm qua các thời kỳ, được biên tập dưới dạng văn bản dòng phân cấp mạch lạc để thuận tiện cho việc sao chép trực tiếp vào Microsoft Word phục vụ lưu trữ nội bộ.

1. Quy định hiện hành năm 2026 theo Luật số 48/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn mới nhất

Mức thuế suất 5% chỉ áp dụng đối với cơ sở kinh doanh hạch toán thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ khi thực hiện bán ra các nhóm hàng hóa, dịch vụ dưới đây.

1.1. Danh mục 13 nhóm hàng hóa, dịch vụ áp dụng thuế suất 5%

Nước sạch phục vụ cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân. Quy định này loại trừ các loại nước uống đóng chai, đóng bình và các loại nước giải khát khác (các loại nước đóng chai, giải khát này áp thuế suất thông thường 10%).

Phân bón thương mại, các loại quặng làm nguyên liệu để sản xuất phân bón (như quặng Apatít dùng để sản xuất phân lân, đất bùn dùng làm phân vi sinh); các loại thuốc bảo vệ thực vật theo pháp luật về bảo vệ và kiểm dịch thực vật; các chất kích thích tăng trưởng vật nuôi.

Các dịch vụ nông nghiệp phục vụ trực tiếp cho sản xuất bao gồm: Dịch vụ đào đắp, nạo vét kênh, mương, ao hồ phục vụ sản xuất nông nghiệp; hoạt động nuôi trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng; các dịch vụ sơ chế, bảo quan sản phẩm nông nghiệp.

Sản phẩm cây trồng, rừng trồng (trừ gỗ và măng), sản phẩm chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng hoặc đánh bắt tự nhiên chưa chế biến thành các sản phẩm khác hoặc mới chỉ qua các công đoạn sơ chế thông thường, ngoại trừ các trường hợp không phải kê khai tính thuế ở khâu thương mại quy định riêng.

Mủ cao su sơ chế ở các dạng mủ cờ rếp, mủ tờ, mủ bún, mủ cốm.

Sản phẩm lưới đánh cá, dây giềng và các loại sợi chuyên dùng để đan lưới đánh cá, không phân biệt nguyên liệu sản xuất là gì.

Sản phẩm thủ công được sản xuất bằng nguyên liệu tận dụng trực tiếp từ nông nghiệp như đay, cói, tre, nứa, luồng, song, mây, trúc, chít, lá, rơm, vỏ dừa, sọ dừa, bèo tây (ví dụ: thảm đay, bao đay, thảm xơ dừa, chiếu cói, chổi chít, chổi tre, nón lá, rèm mành tre trúc, đũa tre, đũa luồng); xơ bông đã qua công đoạn chải thô hoặc chải kỹ; giấy in báo.

Tàu dùng cho hoạt động khai thác thủy hải sản tại vùng biển; các loại máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ riêng cho hoạt động sản xuất nông nghiệp theo danh mục quy định của Chính phủ và Bộ chuyên ngành.

Các loại thiết bị y tế theo quy định của pháp luật về quản lý thiết bị y tế; các loại thuốc phòng bệnh, chữa bệnh bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vắc-xin, sinh phẩm y tế, nước cất để pha chế thuốc tiêm, dịch truyền (ngoại trừ thực phẩm chức năng); các loại dược chất, dược liệu dùng làm nguyên liệu sản xuất thuốc.

Các loại thiết bị chuyên dùng cho việc giảng dạy và học tập bao gồm: các loại mô hình học cụ, hình vẽ mẫu, bảng viết, phấn, thước kẻ, com-pa.

Hoạt động biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật dân gian và nghệ thuật trình diễn dân gian theo pháp luật về nghệ thuật biểu diễn và di sản văn hóa.

Đồ chơi dành cho trẻ em; các loại sách đọc, ngoại trừ các nhóm sách đã thuộc diện không chịu thuế GTGT.

Các dịch vụ khoa học và công nghệ bao gồm: Hoạt động phục vụ, hỗ trợ kỹ thuật cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ; chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, an toàn bức xạ hạt nhân; dịch vụ thông tin, tư vấn, áp dụng thành tựu khoa học công nghệ (không bao gồm trò chơi trực tuyến và dịch vụ giải trí trên Internet).

Hoạt động bán, cho thuê hoặc cho thuê mua nhà ở xã hội theo các tiêu chí quy định của Luật Nhà ở.

2. Hướng dẫn chi tiết các điều kiện và trường hợp đặc biệt áp dụng từ năm 2026

Để áp dụng chính xác mức thuế suất 5%, kế toán cần lưu ý các văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình sơ chế, danh mục thiết bị và điều kiện thương mại bổ sung được cập nhật cho năm 2026 dưới đây:

2.1. Điều kiện đối với nhóm dịch vụ sơ chế, bảo quản nông sản (Điều 19 Nghị định 181/2025/NĐ-CP)

Các hoạt động dịch vụ sơ chế, bảo quản nông sản được chấp nhận áp thuế suất 5% bao gồm: làm sạch, phơi, sấy khô, bóc vỏ, xay xát, xay vỡ mảnh, nghiền vỡ mảnh, xát bỏ vỏ, tách hạt, tách cọng, cắt, băm, đánh bóng hạt, hồ hạt, chia tách ra từng phần, bỏ xương, lột da, nghiền, cán mỏng, ướp muối, đóng hộp kín khí, bảo quản lạnh (ướp lạnh, đông lạnh), bảo quản bằng khí sunfuro hoặc hóa chất chống thối rữa, ngâm trong dung dịch lưu huỳnh hoặc dung dịch bảo quản thông thường khác.

2.2. Điều kiện đối với nhóm thiết bị y tế và các loại sách

Về thiết bị y tế: Để được tính thuế 5%, trang thiết bị y tế bắt buộc phải có một trong các giấy tờ pháp lý sau: Giấy phép nhập khẩu, Giấy chứng nhận đăng ký lưu hành, Văn bản công bố tiêu chuẩn áp dụng theo pháp luật y tế, hoặc sản phẩm nằm trong Danh mục thiết bị y tế xuất nhập khẩu đã được xác định mã số HS do Bộ Y tế ban hành.

Về các loại sách: Mức thuế 5% áp dụng cho các loại sách thông thường (như truyện tranh, sách văn học, sách kỹ năng...). Quy định này loại trừ các loại sách đã thuộc diện đối tượng không chịu thuế GTGT tại khâu xuất bản, phát hành theo Điều 4 Nghị định 181/2025/NĐ-CP bao gồm: sách chính trị; sách giáo khoa (dùng cho các cấp từ mầm non đến THPT, gồm cả sách tham khảo phù hợp chương trình); giáo trình giảng dạy cấp đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp; sách văn bản pháp luật; sách khoa học - kỹ thuật hướng dẫn kiến thức sản xuất; sách phục vụ thông tin đối ngoại; sách in bằng chữ dân tộc thiểu số.

2.3. Hướng dẫn danh mục máy móc nông nghiệp chuyên dùng (Thông tư 101/2025/TT-BNNMT)

Kể từ ngày 31/12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành danh mục chi tiết các loại máy chuyên dùng phục vụ nông nghiệp được hưởng thuế suất 5%, kế toán căn cứ vào tên máy trên hóa đơn để đối chiếu:

Máy kéo nông nghiệp, máy kéo cầm tay; máy đào mương, đắp bờ, máy đào hố trồng cây.

Máy gặt lúa kiểu xếp dãy, máy gặt đập liên hợp, máy thu hoạch rau, hoa, củ, quả, rễ; máy đập, tuốt quả đậu, đập đậu tương, bóc vỏ lạc, tẽ ngô.

Máy vùi phân hữu cơ, máy đảo trộn phân bón.

Hệ thống máy sơ chế chè (máy làm héo, máy vò chè, máy phân loại chè).

Hệ thống máy sơ chế cà phê và tiêu (máy rửa sàng tạp chất, máy xát quả, máy tách vỏ thịt, lồng tách quả xanh, máy đánh nhớt, làm ráo, phân loại và các linh kiện phụ trợ như gàu tải, băng tải, vít tải, lò đốt, cyclon đi kèm); máy bóc vỏ điều, máy chiên và phân loại nhân điều.

Hệ thống máy xay xát lúa gạo (máy xát trắng, bóc vỏ lúa, tách thóc, đánh bóng gạo, sàng tạp chất, trống tách hạt lép, tách trấu, lò đốt trấu, dây chuyền bóc vỏ lúa ra gạo); máy tách màu, phân loại màu nông sản dạng hạt.

Máy cắt cỏ cầm tay dạng đeo vai, máy băm cỏ phục vụ chăn nuôi.

Trang thiết bị trang trại gia cầm: máy đếm trứng, đóng gói trứng, chuyển trứng, soi trứng, hệ thống ổ đẻ tự động, máy thu gom trứng.

Thiết bị chăm sóc sức khỏe vật nuôi: máy phục vụ thụ tinh nhân tạo (máy đếm/đóng gói tinh trùng, tủ bảo quản lạnh tinh trùng, máy chưng cất nước pha tinh); máy siêu âm động vật; máy cắt mỏ gia cầm; máy mài cắt răng động vật; máy xác định động dục.

Hệ thống cung cấp thức ăn, nước uống tự động; máy dọn vệ sinh, hệ thống gạt phân và tách phân tự động trong chuồng trại; máy băm trộn và đóng gói thức ăn thô xanh; hệ thống quạt nước, sục khí khuyếch tán cho ao nuôi thủy sản; máy cho thủy sản ăn tự động, máy sản xuất thức ăn thủy sản và phân loại thủy sản tại trang trại.

Tấm giấy làm mát (bộ phận trao đổi nhiệt), tủ điện điều khiển, máy đo tốc độ gió phục vụ làm mát trang trại chăn nuôi.

Máy kiểm tra nhanh (test nhanh) trữ lượng đường trong cây mía hoặc chất lượng sữa tươi trong trang trại.

Các dàn công tác liên hợp với máy kéo: dàn xới, dàn cày, dàn bừa, dàn phay, dàn gieo trồng, dàn ủi phẳng ruộng, dàn rải phân, dàn phun thuốc bảo vệ thực vật, dàn gắp mía/ngô.

Hệ thống máy làm sạch, phân loại, cân và đóng gói hạt giống.

2.4. Điều kiện khâu kinh doanh thương mại nông hải sản (Nghị định 359/2025/NĐ-CP)

Đây là quy định đặc biệt quan trọng có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 điều chỉnh mối quan hệ giữa đối tượng không phải kê khai tính thuế và đối tượng chịu thuế 5%:

Khi doanh nghiệp, hợp tác xã áp dụng phương pháp khấu trừ bán sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản chưa chế biến hoặc mới sơ chế thông thường cho các doanh nghiệp, hợp tác xã khác ở khâu thương mại: Thuộc diện không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT (trên hóa đơn dòng thuế suất và tiền thuế gạch bỏ).

Khi doanh nghiệp, hợp tác xã áp dụng phương pháp khấu trừ bán các sản phẩm nông, thủy sản chưa chế biến hoặc mới sơ chế nêu trên cho các đối tượng không phải là doanh nghiệp, hợp tác xã (như bán cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, cá nhân tiêu dùng hoặc các tổ chức khác): Doanh nghiệp bắt buộc phải kê khai, tính nộp thuế GTGT theo mức thuế suất 5%.

Ví dụ áp dụng thực tế tại Kế Toán Thuế Đà Nẵng: Giả định Công ty Nông sản Đà Nẵng (nộp thuế theo phương pháp khấu trừ) thu mua cà phê nhân từ người nông dân trực tiếp trồng ra (khâu này cà phê thuộc diện không chịu thuế GTGT). Sau đó công ty thực hiện bán ra:

Tình huống 1: Bán số cà phê nhân này cho Công ty Xuất nhập khẩu A tại Đà Nẵng để xuất khẩu. Căn cứ quy định, do bán cho doanh nghiệp ở khâu thương mại nên Công ty Nông sản Đà Nẵng không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT. Hóa đơn lập cho Công ty A dòng thuế suất và tiền thuế gạch bỏ.

Tình huống 2: Bán trực tiếp số cà phê nhân này cho Hộ kinh doanh quán cà phê H (hoặc bán cho cá nhân tiêu dùng). Do đối tượng mua là hộ kinh doanh/cá nhân, Công ty Nông sản Đà Nẵng bắt buộc phải xuất hóa đơn GTGT ghi rõ mức thuế suất là 5% và tính tiền thuế GTGT đầu ra tương ứng để nộp vào ngân sách.

3. Quy định áp dụng cho thời kỳ lịch sử trước ngày 01/07/2025

Khi rà soát sổ sách hoặc thực hiện kê khai bổ sung cho các hóa đơn phát sinh trước ngày 01/07/2025, doanh nghiệp thực hiện tra cứu theo quy định tại Điều 10 Thông tư số 219/2013/TT-BTC (được sửa đổi bởi Thông tư 26/2015/TT-BTC) với các quy tắc lịch sử đặc trưng sau:

Sản phẩm đường và phụ phẩm: Thời kỳ này, mặt hàng đường thương mại và các phụ phẩm trong quá trình sản xuất đường (bao gồm gỉ đường, bã mía, bã bùn) thuộc diện áp dụng mức thuế suất ưu đãi 5%. Từ luật mới năm 2025, nhóm này đã được dịch chuyển sang mức thuế suất tiêu chuẩn 10%.

Thực phẩm tươi sống khâu thương mại: Thực phẩm tươi sống chưa làm chín (thịt gia súc, gia cầm, tôm, cua, cá, hải sản khác) mới chỉ sơ chế làm sạch, cắt khúc, phơi khô, đông lạnh ở khâu kinh doanh thương mại áp thuế suất 5%. Quy định thời kỳ này nêu rõ: nếu thực phẩm đã qua tẩm ướp gia vị (ví dụ mặt hàng cá bò tươi cắt phi-lê nhưng có tẩm thêm đường, muối, Solpitol trước khi đóng gói cấp đông) thì không được áp thuế 5% mà bắt buộc phải chịu thuế suất 10%.

Sản phẩm nhựa thông sơ chế: Nhựa thông sau khi khai thác được sơ chế thuộc diện chịu thuế suất 5% (quy định này đã thay đổi ở luật mới).

Hoạt động văn hóa điện ảnh rộng hơn: Hoạt động triển lãm, thể dục thể thao; hoạt động sản xuất phim, nhập khẩu, phát hành và chiếu phim thời kỳ này thuộc diện áp thuế 5% (ngoại trừ các khoản doanh thu từ bán hàng hóa, cho thuê sân bãi gian hàng tại hội chợ triển lãm chịu thuế 10%). Luật mới năm 2025 thu hẹp lại, chỉ ưu đãi 5% cho hoạt động nghệ thuật biểu diễn truyền thống và dân gian.

Quy tắc bán nông sản khâu thương mại cũ: Nguyên tắc phân loại giữa không phải kê khai tính thuế (khi bán doanh nghiệp cho doanh nghiệp) và áp thuế 5% (khi bán doanh nghiệp cho hộ kinh doanh, cá nhân) đối với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản thô (gồm cả thóc, gạo, ngô, khoai, sắn) được áp dụng tương tự theo Điều 5 Thông tư 219, tạo nền tảng cho việc kế thừa pháp lý lên Nghị định 359 năm 2026 sau này.