TỔNG HỢP CÁC KHOẢN THU NHẬP CHỊU THUẾ TNDN MỚI NHẤT

I. QUY ĐỊNH ÁP DỤNG TỪ KỲ TÍNH THUẾ NĂM 2025

(Theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP)

Thu nhập chịu thuế TNDN trong kỳ được chia làm hai nhóm chính: Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và Thu nhập khác.

1. Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ

Thu nhập từ ngành, nghề đăng ký: Toàn bộ khoản thu từ các lĩnh vực hoạt động doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh.

Thu nhập từ hoạt động dầu khí: Thu nhập từ hoạt động dầu khí và các khoản thu liên quan trực tiếp, xác định theo từng hợp đồng dầu khí hoặc Điều ước quốc tế.

2. Các khoản thu nhập khác (Gồm 21 nhóm cụ thể)

Chuyển nhượng vốn, chứng khoán: Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chứng khoán, quyền góp vốn. (Không bao gồm các khoản thu trực tiếp từ phát hành cổ phiếu, cổ tức của cổ phiếu trừ cổ phiếu thuộc loại nợ phải trả, bán cổ phiếu quỹ hoặc các khoản tăng/giảm vốn chủ sở hữu trực tiếp).

Chuyển nhượng bất động sản: Áp dụng cho các cơ sở không chuyên kinh doanh BĐS.

Chuyển nhượng dự án: Thu nhập từ chuyển nhượng dự án đầu tư, quyền tham gia dự án, quyền thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản.

Quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản: Thu nhập từ tiền bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ.

Công thức: Thu nhập = Tổng tiền thu - (Giá vốn + Chi phí tạo ra/duy trì/gia hạn/nâng cấp/phát triển + Chi phí liên quan khác).

Cho thuê tài sản phi bất động sản: Thu nhập từ cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện... dưới mọi hình thức.

Công thức: Thu nhập = Doanh thu cho thuê - (Chi phí khấu hao + Duy tu/sửa chữa/bảo dưỡng + Chi phí thuê lại nếu có + Chi phí liên quan khác).

Chuyển nhượng, thanh lý tài sản phi bất động sản:

Công thức: Thu nhập = Doanh thu thanh lý - (Giá trị còn lại trên sổ sách + Chi phí thanh lý liên quan).

Lãi tiền gửi, lãi cho vay, bán ngoại tệ: (Trừ các tổ chức tín dụng).

Đối với bán ngoại tệ: Thu nhập = Tổng tiền thu bán ngoại tệ - Tổng giá mua/giá vốn của số ngoại tệ đó.

Chênh lệch tỷ giá hối đoái trong kỳ: Bao gồm chênh lệch tỷ giá phát sinh thực tế trong kỳ và đánh giá lại các khoản nợ phải trả có gốc ngoại tệ cuối năm tài chính. (Không tính chênh lệch đánh giá lại cuối năm của: tiền mặt, tiền gửi, tiền đang chuyển, nợ phải thu).

Khoản trích trước vào chi phí không dùng hết: Các khoản trích trước theo kỳ hạn nhưng không sử dụng hoặc sử dụng không hết mà doanh nghiệp không hạch toán giảm chi phí được trừ.

Các khoản nợ đặc biệt: Khoản nợ khó đòi đã xóa nay đòi được; khoản nợ phải trả không xác định được chủ nợ; thu nhập kinh doanh năm trước bị bỏ sót nay phát hiện ra.

Chênh lệch tiền phạt, bồi thường hợp đồng: Bằng khoản thu về tiền phạt, bồi thường vi phạm hợp đồng kinh tế hoặc thưởng thực hiện tốt cam kết trừ đi khoản bị phạt, trả bồi thường do vi phạm hợp đồng (không gồm phạt vi phạm hành chính). Nếu chênh lệch âm thì giảm trừ vào thu nhập khác hoặc thu nhập SXKD.

Quà biếu, tài trợ, hỗ trợ kinh doanh: Quà biếu, quà tặng bằng tiền/hiện vật/dịch vụ; các nguồn tài trợ (trừ hỗ trợ từ ngân sách hoặc Quỹ Hỗ trợ đầu tư); thu nhập từ hỗ trợ tiếp thị, hỗ trợ chi phí, chiết khấu thanh toán, thưởng khuyến mại.

Thu nhập từ việc di dời cơ sở sản xuất: Các khoản tiền, tài sản, lợi ích nhận được từ tổ chức, cá nhân do doanh nghiệp bàn giao lại vị trí đất cũ để di dời (sau khi trừ chi phí di dời, lắp đặt, giá trị còn lại của TSCĐ).

Chênh lệch do đánh giá lại tài sản: Phần chênh lệch giữa giá trị đánh giá lại và giá trị còn lại trên sổ sách để góp vốn, điều chuyển khi chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.

Lưu ý quyền sử dụng đất: Chênh lệch tăng do đánh giá lại quyền sử dụng đất để góp vốn làm TSCĐ (không được trích khấu hao/phân bổ) được tính dần vào thu nhập khác tối đa không quá 10 năm. Nếu chuyển nhượng vốn góp này trước hạn 10 năm thì thu nhập phải kê khai theo thu nhập chuyển nhượng BĐS.

Thu nhập từ hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Xác định bằng tổng doanh thu BCC trừ tổng chi phí BCC. Tùy thuộc vào hình thức phân chia (chia doanh thu, chia sản phẩm, chia lợi nhuận trước thuế, chia lợi nhuận sau thuế) để thực hiện nghĩa vụ thuế tương ứng.

Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh ở nước ngoài: Là tổng các khoản thu nhập nhận được trước khi nộp thuế thu nhập tại nước ngoài.

Thu nhập từ bán phế liệu, phế phẩm: Được tính giảm chi phí hoặc thu nhập khác (nếu phế liệu tạo ra từ sản phẩm đang được hưởng ưu đãi thuế thì khoản thu nhập này cũng được hưởng ưu đãi tương ứng).

Khoản hoàn thuế xuất - nhập khẩu: Nếu phát sinh ngay trong năm quyết toán thì ghi giảm chi phí trong năm; nếu phát sinh từ các năm quyết toán trước thì tính vào thu nhập khác của năm phát sinh khoản hoàn thuế.

Thu nhập được chia từ hoạt động góp vốn, liên doanh, liên kết trong nước: Khoản thu nhập được chia từ thu nhập trước khi nộp thuế TNDN.

Chênh lệch từ việc tiếp nhận thành viên góp vốn mới: Nếu khoản tiền thành viên mới bỏ ra cao hơn giá trị phần vốn góp trong vốn điều lệ:

Thuộc sở hữu doanh nghiệp, bổ sung vốn kinh doanh: Không tính vào thu nhập chịu thuế.

Chia cho các thành viên góp vốn cũ: Tính vào thu nhập của các thành viên cũ.

Các khoản thu nhập khác theo quy định riêng của pháp luật.

3. Quy định đặc thù đối với doanh nghiệp nước ngoài và đầu tư nước ngoài

Doanh nghiệp nước ngoài: Thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam là thu nhập nhận được có nguồn gốc từ Việt Nam (cung ứng dịch vụ, thương mại điện tử, nền tảng số, cho vay, bản quyền, chuyển nhượng vốn, dự án...), không phụ thuộc vào địa điểm tiến hành kinh doanh.

Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài: Thu nhập chịu thuế là tổng thu nhập trước thuế ở nước ngoài. Doanh nghiệp được trừ số thuế TNDN đã nộp ở nước ngoài nhưng không vượt quá số thuế tính theo Luật thuế TNDN của Việt Nam.

Thuế tối thiểu toàn cầu (IIR): Khoản thuế TNDN bổ sung phải nộp về tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu theo quy định được trừ vào số thuế TNDN phải nộp tại Việt Nam.

II. QUY ĐỊNH ÁP DỤNG TRƯỚC NGÀY 01/10/2025

(Theo Thông tư 96/2015/TT-BTC, Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 151/2014/TT-BTC)

1. Công thức xác định thu nhập chịu thuế chung

Thu nhập chịu thuế = (Doanh thu - Chi phí được trừ) + Các khoản thu nhập khác

2. Các điểm lưu ý cốt lõi về hạch toán và bù trừ lỗ lãi

Hạch toán riêng biệt: Hoạt động chuyển nhượng BĐS, chuyển nhượng dự án đầu tư, quyền tham gia dự án, quyền thăm dò/khai thác/chế biến khoáng sản phải hạch toán riêng, áp dụng thuế suất 20% và không được hưởng ưu đãi thuế TNDN (Ngoại trừ thu nhập từ dự án nhà ở xã hội để bán, cho thuê, cho thuê mua được áp dụng thuế suất 10%).

Nguyên tắc bù trừ lỗ: Doanh nghiệp có hoạt động chuyển nhượng BĐS, chuyển nhượng dự án đầu tư, quyền tham gia dự án (trừ dự án thăm dò, khai thác khoáng sản) nếu bị lỗ thì số lỗ này được bù trừ với lãi của hoạt động sản xuất kinh doanh chính và thu nhập khác trong kỳ. Sau khi bù trừ vẫn còn lỗ thì tiếp tục chuyển lỗ sang các năm tiếp theo trong thời hạn 5 năm.

Trường hợp giải thể: Doanh nghiệp làm thủ tục giải thể, nếu có phát sinh thu nhập (lãi) từ chuyển nhượng BĐS là tài sản cố định thì khoản lãi này được bù trừ trực tiếp với lỗ từ hoạt động sản xuất kinh doanh (bao gồm cả số lỗ các năm trước chuyển sang).

3. Hệ thống 23 khoản thu nhập khác trước năm 2025

Cơ bản các khoản thu nhập khác tương đồng với quy định mới từ năm 2025, tuy nhiên có một số điểm xử lý bù trừ chi tiết cần lưu ý đối với giai đoạn này:

Thu nhập từ lãi tiền gửi, lãi cho vay vốn: Nếu khoản thu từ lãi tiền gửi, lãi cho vay cao hơn chi phí trả lãi vay theo quy định, sau khi bù trừ, phần chênh lệch còn lại tính vào thu nhập khác. Ngược lại, nếu khoản thu từ lãi tiền gửi, lãi cho vay thấp hơn chi phí trả lãi vay, phần chênh lệch âm được giảm trừ vào thu nhập sản xuất kinh doanh chính.

Thu nhập từ chênh lệch tỷ giá: Lãi chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ cuối năm tài chính được bù trừ trực tiếp với lỗ chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ cuối năm.

Thu nhập liên quan đến tiêu thụ hàng hóa không tính trong doanh thu: Thưởng giải phóng tàu nhanh, tiền thưởng phục vụ trong ngành ăn uống, khách sạn (sau khi đã trừ chi phí tạo ra khoản thu nhập đó) phải tính vào thu nhập khác.