Cẩm nang hướng dẫn chi tiết cách xác định thu nhập tính thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) được hệ thống hóa trực quan dưới đây giúp bạn dễ dàng nắm bắt các điểm cốt lõi của Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, đồng thời đối chiếu với các quy định cũ trước ngày 01/10/2025.

I. CÔNG THỨC TỔNG QUÁT XÁC ĐỊNH THU NHẬP TÍNH THUẾ

Theo cả quy định cũ và mới, để tính ra số thuế TNDN phải nộp, kế toán tuân thủ hệ thống công thức gốc sau:

Thu nhập tính thuế} = Thu nhập chịu thuế - Thu nhập được miễn thuế + Các khoản lỗ được kết chuyển theo quy định

Trong đó, Thu nhập chịu thuế được cấu thành như sau:

Thu nhập chịu thuế = Doanh thu -Các khoản chi được trừ + Các khoản thu nhập khác

II. QUY ĐỊNH CHI TIẾT THEO LUẬT MỚI (ÁP DỤNG TỪ KỲ TÍNH THUẾ NĂM 2025)

1. Cách xác định các yếu tố trong công thức

Doanh thu tính thuế: Là tổng số tiền bán hàng, tiền gia công, cung ứng dịch vụ (bao gồm cả trợ giá, phụ thu, phụ trội) mà doanh nghiệp được hưởng. Quy định mới nhấn mạnh: Không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

Chi phí được trừ: Phải đáp ứng đủ các điều kiện cơ bản (liên quan đến sản xuất kinh doanh, có đủ hóa đơn chứng từ, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hạn mức quy định).

Điểm mới đáng chú ý: Bổ sung các chi phí liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính (trung hòa các-bon, Net Zero), chi phí biệt phái nhân sự quản lý ngân hàng kiểm soát đặc biệt, và cơ chế tính thêm tỷ lệ phần trăm ưu đãi cho chi phí Nghiên cứu & Phát triển (R&D).

Chi phí KHÔNG được trừ: Tiền phạt vi phạm hành chính; chi phí tài trợ sai quy định; trích khấu hao hoặc trích trước sai pháp luật; tiền lương của chủ DN tư nhân/công ty TNHH 1 MTV do cá nhân làm chủ; phần chi trả lãi vay tương ứng với vốn điều lệ còn thiếu hoặc vượt mức trần quy định (giao dịch liên kết, luật dân sự).

2. Nguyên tắc bù trừ lỗ lãi giữa các hoạt động (Cực kỳ quan trọng)

Doanh nghiệp hạch toán chung tổng thu nhập của tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. Nếu có hoạt động bị lỗ, doanh nghiệp được tự chọn bù trừ số lỗ vào thu nhập của hoạt động có lãi, ngoại trừ 2 giới hạn nghiêm ngặt sau:

Đối với Bất động sản và Dự án đầu tư: Số lỗ từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng dự án đầu tư, chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư không được phép bù trừ với thu nhập của các hoạt động sản xuất kinh doanh đang được hưởng ưu đãi thuế.

Đối với Khoáng sản: Thu nhập từ chuyển nhượng dự án/quyền tham gia dự án/quyền thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản phải xác định riêng biệt để nộp thuế, hoàn toàn không được bù trừ lỗ, lãi với các hoạt động sản xuất kinh doanh khác.

3. Thuế suất áp dụng sau khi xác định thu nhập tính thuế

Quy định mới phân hóa rõ năng lực doanh nghiệp dựa trên tổng doanh thu của kỳ tính thuế trước liền kề:

Thuế suất 15%: Áp dụng cho doanh nghiệp siêu nhỏ có tổng doanh thu năm không quá 03 tỷ đồng.

Thuế suất 17%: Áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ có tổng doanh thu năm từ trên 03 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng.

Thuế suất phổ thông 20%: Áp dụng cho các doanh nghiệp còn lại.

Thuế suất đặc thù (25% - 50%): Hoạt động dầu khí và khai thác khoáng sản quý hiếm (giảm còn 40% nếu diện tích mỏ thuộc địa bàn đặc biệt khó khăn $ge$ 70%).

III. SỰ KHÁC BIỆT SO VỚI QUY ĐỊNH CŨ (TRƯỚC NGÀY 01/10/2025)

Nếu anh/chị đang rà soát hoặc quyết toán lại số liệu cho các năm tài chính trước ngày 01/10/2025 (theo Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC), cần lưu ý các điểm khác biệt cốt lõi sau:

Về thuế suất phổ thông cho doanh nghiệp nhỏ: Trước đây, luật cũ áp dụng cào bằng mức thuế suất 20% cho tất cả doanh nghiệp thông thường (không phân biệt quy mô doanh thu 3 tỷ hay 50 tỷ như luật mới năm 2025). Doanh nghiệp chỉ có thể tiếp cận mức 10% hoặc 15% thông qua các điều kiện ưu đãi địa bàn/lĩnh vực cụ thể chứ không theo quy mô doanh thu thuần túy.

Về cơ chế bù trừ lỗ của Bất động sản:

Luật cũ: Doanh nghiệp bị lỗ từ chuyển nhượng BĐS, dự án đầu tư được bù trừ trực tiếp với lãi của hoạt động sản xuất kinh doanh chung trong kỳ.

Luật mới 2025: Siết chặt hơn bằng cách chặn hoàn toàn việc lấy lỗ BĐS/Dự án đầu tư để bù trừ làm giảm số thuế phải nộp của các hoạt động kinh doanh đang được nhà nước cho hưởng ưu đãi thuế.

Về xử lý giải thể: Luật cũ quy định rõ khi giải thể, nếu thanh lý BĐS là TSCĐ có lãi thì khoản lãi này được bù trừ với lỗ hoạt động sản xuất kinh doanh (gồm cả lỗ cũ chuyển sang) vào ngay kỳ tính thuế phát sinh hoạt động đó.

Doanh nghiệp của anh/chị hiện có phát sinh đồng thời cả hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường lẫn hoạt động chuyển nhượng bất động sản hoặc dự án đầu tư nào cần phải bóc tách số lỗ lãi cụ thể không?